افزودنی های روغن موتور چیست و چه کاری انجام می‌دهند؟
وقتی صحبت از روغن موتور می‌شود، معمولاً بیشتر توجه‌ها به برند، گرانروی و حجم روغن معطوف می‌شود. اما روغن موتور تنها یک روغن ساده نیست. بخش مهمی از عملکرد آن به ترکیباتی مربوط می‌شود که به روغن پایه اضافه می‌شوند.
این ترکیبات را افزودنی‌های روغن موتور می‌نامند.
افزودنی‌ها وظایف مختلفی دارند؛ از کاهش سایش قطعات و جلوگیری از اکسید شدن روغن گرفته تا کنترل رسوبات، محافظت در برابر خوردگی و کمک به حفظ عملکرد روغن در شرایط مختلف.
در این مقاله از Oil Land بررسی می‌کنیم افزودنی روغن موتور چیست، چه انواعی دارد و هر گروه از افزودنی‌ها چه نقشی در عملکرد روغن موتور ایفا می‌کند.
افزودنی روغن موتور چیست؟
افزودنی روغن موتور ماده‌ای است که به روغن پایه اضافه می‌شود تا یک ویژگی مشخص روغن را بهبود دهد یا از ایجاد یک مشکل جلوگیری کند.
روغن پایه به‌تنهایی نمی‌تواند تمام نیازهای یک موتور مدرن را برآورده کند. موتور در شرایطی مانند حرارت بالا، فشار زیاد، اصطکاک، آلودگی و تماس مداوم با محصولات احتراق کار می‌کند.
به همین دلیل، ترکیبی از روغن پایه و مواد افزودنی مختلف برای تولید روغن موتور نهایی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
هر افزودنی نیز وظیفه مشخصی دارد و ترکیب آن‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که عملکرد کلی روغن را بهبود دهد.
چرا روغن موتور به افزودنی نیاز دارد؟
موتور خودرو محیط بسیار سختی برای روغن‌کاری است.
روغن باید در دماهای مختلف عملکرد مناسبی داشته باشد، قطعات را روانکاری کند، در برابر اکسیداسیون مقاومت داشته باشد، آلودگی‌ها را کنترل کند و از ایجاد رسوبات جلوگیری کند.
یک روغن پایه به‌تنهایی برای انجام تمام این وظایف کافی نیست.
افزودنی‌ها برای همین منظور به روغن اضافه می‌شوند تا ویژگی‌های مورد نیاز آن را تقویت کنند.
البته مقدار و نوع افزودنی اهمیت زیادی دارد و نمی‌توان تصور کرد که هرچه مقدار افزودنی بیشتر باشد، روغن الزاماً بهتر خواهد بود.
مهم‌ترین انواع افزودنی‌های روغن موتور
افزودنی‌های روغن موتور انواع مختلفی دارند و هرکدام برای یک هدف مشخص استفاده می‌شوند.
۱. افزودنی‌های ضدسایش
یکی از مهم‌ترین وظایف روغن موتور، کاهش اصطکاک و محافظت از قطعات متحرک است.
در شرایطی که فشار بین قطعات زیاد باشد یا لایه روغن به اندازه کافی ضخیم نباشد، احتمال تماس فلز با فلز افزایش پیدا می‌کند.
افزودنی‌های ضدسایش به کاهش این نوع تماس و محافظت بهتر از سطوح قطعات کمک می‌کنند.
این افزودنی‌ها به‌خصوص در شرایطی که موتور تحت فشار بیشتری قرار دارد اهمیت پیدا می‌کنند.
۲. افزودنی‌های پاک‌کننده
در طول کارکرد موتور، ترکیبات مختلفی می‌توانند روی بخش‌های داخلی موتور ایجاد شوند.
افزودنی‌های پاک‌کننده یا شوینده برای کمک به کنترل برخی رسوبات و آلودگی‌ها در روغن استفاده می‌شوند.
این ترکیبات کمک می‌کنند برخی آلودگی‌ها روی سطوح موتور کمتر تجمع پیدا کنند و محیط داخلی موتور تمیزتر باقی بماند.
۳. افزودنی‌های پخش‌کننده
افزودنی‌های پخش‌کننده وظیفه دارند برخی ذرات و محصولات حاصل از کارکرد موتور را در روغن به حالت معلق نگه دارند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا اگر آلودگی‌ها به‌سرعت روی قطعات رسوب کنند، می‌توانند باعث ایجاد رسوبات و مشکلات مختلف شوند.
تفاوت مهم بین افزودنی‌های شوینده و پخش‌کننده در نحوه عملکرد آن‌هاست؛ هرکدام نقش متفاوتی در کنترل آلودگی‌ها دارند.
۴. افزودنی‌های ضد اکسیداسیون
روغن موتور در طول کارکرد خود در معرض حرارت و اکسیژن قرار دارد.
این شرایط می‌تواند باعث اکسید شدن روغن شود. اکسیداسیون شدید می‌تواند به تغییر خواص روغن و افزایش ترکیبات نامطلوب منجر شود.
افزودنی‌های ضد اکسیداسیون برای کاهش سرعت این فرآیند و افزایش پایداری روغن در شرایط کاری استفاده می‌شوند.
۵. افزودنی‌های ضدخوردگی
رطوبت و برخی ترکیبات موجود در محیط موتور می‌توانند شرایط مناسبی برای خوردگی بعضی قطعات ایجاد کنند.
افزودنی‌های ضدخوردگی به محافظت از سطوح فلزی در برابر فرآیندهای خوردگی کمک می‌کنند.
این گروه از افزودنی‌ها بخشی از سیستم محافظتی روغن موتور محسوب می‌شوند.
۶. افزودنی‌های ضدکف
وجود کف بیش از حد در روغن می‌تواند روی عملکرد سیستم روغن‌کاری تأثیر منفی داشته باشد.
به همین دلیل در فرمولاسیون برخی روغن‌های موتور از افزودنی‌هایی برای کنترل تشکیل کف استفاده می‌شود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا روغن باید بتواند به‌صورت مناسب در مسیرهای روغن‌کاری حرکت کند.
البته همان‌طور که در مقاله جداگانه Oil Land درباره کف کردن روغن موتور بررسی شد، مشاهده کف همیشه یک علت مشخص ندارد و باید شرایط موتور نیز در نظر گرفته شود.
۷. بهبوددهنده‌های شاخص گرانروی
دمای روغن موتور در طول کارکرد خودرو ثابت نیست.
روغن در هنگام روشن شدن موتور ممکن است دمای پایینی داشته باشد و پس از مدتی به دمای بسیار بالاتری برسد.
بهبوددهنده‌های شاخص گرانروی برای کمک به حفظ رفتار مناسب روغن در محدوده وسیع‌تری از دما استفاده می‌شوند.
این ترکیبات یکی از بخش‌های مهم فرمولاسیون روغن‌های چنددرجه‌ای هستند.
۸. مواد کاهنده نقطه ریزش
در دمای پایین، روغن ممکن است تمایل بیشتری به غلیظ شدن پیدا کند.
برخی افزودنی‌ها برای کمک به حفظ قابلیت جریان روغن در دماهای پایین استفاده می‌شوند.
این مواد به روغن کمک می‌کنند در شرایط سرد عملکرد مناسب‌تری داشته باشد و گردش روغن هنگام راه‌اندازی موتور آسان‌تر انجام شود.
آیا همه روغن‌های موتور افزودنی یکسانی دارند؟
خیر.
فرمولاسیون روغن موتور به نوع روغن پایه، سطح عملکرد، استانداردهای مورد نیاز، نوع موتور و کاربرد آن بستگی دارد.
به همین دلیل ممکن است دو روغن با گرانروی مشابه، ترکیب افزودنی متفاوتی داشته باشند.
برای مثال، نیازهای یک روغن مخصوص موتورهای بنزینی ممکن است با روغنی که برای یک کاربرد خاص دیزلی یا صنعتی طراحی شده متفاوت باشد.
بنابراین فقط نگاه کردن به عدد گرانروی برای مقایسه کامل دو روغن کافی نیست.
آیا افزودنی بیشتر یعنی روغن موتور بهتر؟
نه لزوماً.
این تصور که افزایش مقدار افزودنی همیشه باعث بهتر شدن روغن می‌شود، درست نیست.
افزودنی‌ها باید با نسبت و ترکیب مناسب در فرمولاسیون روغن قرار بگیرند. عملکرد روغن نتیجه تعامل بین روغن پایه و مجموعه‌ای از افزودنی‌هاست.
افزایش خودسرانه مواد افزودنی یا ترکیب کردن محصولات مختلف با یکدیگر می‌تواند نتیجه‌ای غیرقابل پیش‌بینی داشته باشد.
به همین دلیل بهتر است از روغنی استفاده شود که از ابتدا با فرمولاسیون مناسب برای کاربرد مورد نظر تولید شده است.
آیا می‌توان به روغن موتور افزودنی جداگانه اضافه کرد؟
محصولاتی با عنوان افزودنی روغن موتور در بازار وجود دارند، اما استفاده از آن‌ها همیشه ضروری نیست.
اگر روغن موتور مورد استفاده از ابتدا با فرمولاسیون استاندارد و متناسب با موتور تولید شده باشد، معمولاً اضافه کردن مواد دیگر بدون دلیل مشخص توصیه نمی‌شود.
ترکیب مواد شیمیایی مختلف می‌تواند تعادل فرمولاسیون روغن را تغییر دهد.
بنابراین قبل از استفاده از هر افزودنی جداگانه باید مشخص شود که موتور واقعاً به آن نیاز دارد و محصول مورد نظر با روغن و مشخصات خودرو سازگار است.
تفاوت روغن پایه و افزودنی چیست؟
برای درک بهتر ساختار روغن موتور، باید بین روغن پایه و افزودنی تفاوت قائل شویم.
روغن پایه بخش اصلی روغن را تشکیل می‌دهد و ویژگی‌های بنیادی روغن از آن تأثیر می‌گیرد.
افزودنی‌ها در مقادیر مشخص به روغن پایه اضافه می‌شوند تا ویژگی‌هایی مانند مقاومت در برابر اکسیداسیون، کنترل رسوبات، محافظت در برابر سایش و عملکرد در دماهای مختلف را بهبود دهند.
در واقع روغن موتور نهایی حاصل ترکیب مهندسی‌شده این دو بخش است.
آیا افزودنی‌های روغن با گذشت زمان از بین می‌روند؟
بعضی از افزودنی‌ها در طول کارکرد روغن به‌تدریج مصرف یا تخریب می‌شوند.
حرارت، اکسیداسیون، آلودگی‌ها و شرایط کاری موتور می‌توانند روی عملکرد آن‌ها تأثیر بگذارند.
به همین دلیل روغن موتور پس از مدت مشخصی نیاز به تعویض دارد.
تعویض روغن فقط به معنی خارج کردن یک مایع قدیمی و جایگزین کردن آن با مایع جدید نیست؛ بلکه با این کار مجموعه‌ای از مواد افزودنی تازه نیز دوباره وارد سیستم روغن‌کاری موتور می‌شوند.
هنگام خرید روغن موتور به چه چیزی توجه کنیم؟
هنگام خرید روغن موتور بهتر است فقط به نام برند یا قیمت توجه نکنید.
مواردی مانند:
گرانروی مناسب
استانداردهای مورد نیاز خودرو
سطح عملکرد روغن
نوع موتور
شرایط استفاده از خودرو
توصیه سازنده خودرو
باید در انتخاب روغن در نظر گرفته شوند.
فرمولاسیون افزودنی‌ها معمولاً به‌صورت جزئی روی بسته‌بندی اعلام نمی‌شود، بنابراین بهتر است به مشخصات و استانداردهای رسمی محصول توجه شود.
جمع‌بندی
افزودنی‌های روغن موتور بخش مهمی از فرمولاسیون روغن‌های مدرن هستند و هر گروه وظیفه مشخصی دارد.
افزودنی‌های ضدسایش، شوینده، پخش‌کننده، ضد اکسیداسیون، ضدخوردگی، ضدکف، بهبوددهنده شاخص گرانروی و کاهنده نقطه ریزش از جمله ترکیبات مهمی هستند که می‌توانند عملکرد روغن را در شرایط مختلف بهبود دهند.
عملکرد نهایی روغن تنها به یک افزودنی وابسته نیست و نتیجه ترکیب مناسب روغن پایه و مجموعه‌ای از مواد افزودنی است.
به همین دلیل هنگام انتخاب روغن موتور، بهتر است به جای اضافه کردن مواد مختلف به‌صورت خودسرانه، روغنی را انتخاب کنید که از ابتدا با مشخصات فنی مناسب و فرمولاسیون متناسب با موتور تولید شده باشد.